"حدود" خداوند

        آن اندازه که ما در بارۀ اجرای" حدود" روایت داریم شاید چند برابر آن در بارۀ عفو و گذشت روایات

           داشته باشیم.

          در برخی از روابات آمده است که حدود خداوند را در  غیرکشور اسلامی اجرا نکنیم برای اینکه اگر

           حدود را در غیر کشور اسلامی اجرا کنیم به لحاظ اینکه آمادگی و پذیرش ندارند اسلام را دین

          خشونت معرفی می کنند.در این جا ملاک اجرا یا عدم اجرا "حدود" باب " تزاحم" است که در اصول

          و فقه مورد بحث قرار گرفنه است یه عنوان مثال اگر اجرای یک حکم شرعی موجب پدید آمدن

          نفرت نسبت به دین اسلام در بین مردم بویژ جوانان شود نباید آن حکم را اجرا شود. برای ایتکه

         زده شدن نسل جوان از حق و اسلام مصیبت بزرگی است و اهمیتش از اجرای یک " حد" بیشتر

         می باشد.   ص 47

                شرح نهج البلاغه - جلد 7 - مرحوم آیت الله منتظری

" مدارا" با مردم

       مردم معمولا تحمل ندارند که حق خالص و کامل اجرا شود.بنابراین در مواردی لازم است با مردم

            مدارا گردد.اساسا دستورات اسلام یک دفعه واجب نشده است .بلکه احکام اسلام بتدریج

           نازل شد تا مردم آماده پذیرش آن بشوند در غیر اینصورت ممکن بود مردم زده شوند و مخالفت

            کننداگر بخواهید با مردم تندی کنید وخشونت بکار بندید و با زور و قدرت و چماق حق را بر

           مردم اجرا کنید اخلاق باطل شما موجب می شود که ارزش حق شما نیز از میان برود.   ص 44 

                            شرح نهج البلاغه --جلد 7 - مرحوم آیت الله منتظری    

مراحل وجودی انسان

    انسان دارای سه مرحله وجودی است :

                                       1- عقل؛

                                       عقل با علوم و افکار سر کار دارد.انسانهای کامل دارای عقل کامل هستند.

                                       این مرحله بالاترین مرحلۀوجودی انسان است.

                                      " اصول عقاید"مربوط به والاترین مرتبه عقل که والاترین جنبۀ وجودی انسان

                                         است.

                                      2- مرحلۀ غرایز،عواطف و احساسات؛

                                         که از مراتب متوسط انسان است .که انسان ازکسی خوشش می آید یا

                                         بدش می آید نسبت به کسی یا چیزی محبت می ورزدیا از آن متنفر

                                         است.

                                         "علم اخلاق" مربوط به غرائزو احساسات یا مرتبه متوسط وجود انسان                                                است

                                     3-مرتبه بدن و اعمال مربوط به آن؛

                                        که پایین ترین مرحلۀ وجودی انسان است .انسانها با حیوانات در دو مرتبه

                                        آخر با هم شریکند.غضب و محبت در حیوانات و انسان هست مثل محبت

                                       به فرزندش و یا فرار از دشمنش.ولی حیوانات دارای مرحلۀ عقل نمی باشند

                                         لذا  تکلیف هم ندارند.برای اینکه معیار تکلیف ،عقل است.

                                        " علم فقه" با همه اهمیتی که نزد ما دارد و احیانا باعث شدکه ما به خاطر

                                       آن اصول عقاید و اخلاق را فراموش کرده ایم مربوط به نازلترین مراتب وجودی

                                         انسان که همان اعمال ظاهری و اعضاء و جوارح انسان می باشد. 

انواع "فاعل " از نظرفلسفه

        در فلسفه ما دو نوع فاعل داریم:

                      1-فاعل الهی ؛

                           فاعل الهی موجودات را از کتم عدم به عرصه وجود می آورد .موجوداتی که پیش از

                          اراده الهی هیچ نبوده اند با اراده الهی موجود می شوند و هستی می یابند .در فاعل

                         الهی حرکت ،زحمت،رنج ،مقدمات ،فکر و اندیشه لزومی ندارد.با اراده؛ موجودات 

                           هستی  می یابند. .مثل اینکه ،در ذهن خود کوه طلایی را تصور کرده و بوجود

                          می آوریم این کار از نوع فاعلیت الهی است .والبته فاعلیت در انسان کامل نیست

                        زیرا ما قبلا کوه را به طور جداگانه دیده ایم و الآن با صورتهای ذهنی آنها و با ترکیب

                         آنها کوه طلا را تصور میکنیم .

                 2- فاعل طبیعی ؛

                        در مقابل فاعل الهی که نبود را بود می کند فاعل طبیعی تنها موجودات طبیعی را

                        جابجا می کند و حرکت می دهد و مثل بنا که خانه می سازدفاعل طبیعی است .

                        و چبزی را از کتم عدم به عرصه وجود نمی آوردبلکه مخلوقات خداوند مثل آجر ،گچ

                       و سنگ را با حرکت دست خانه می سازد .در فاعلیت طبیعی رنج و زحمت وجود دارد.

فرق" شکر" و "حمد"

       شکر؛

             هم زبانی است و هم عملی ولی ؛

      حمد و ستایش؛

                    تنها زبانی است .حمد اعم از نعمت و غیر نعمت (نسبت به ما)می باشد در حالی که

                   شکر تنها در برابر نعمت است.  ص555 

                               شرح نهج البلاغه - جلد 6 - مرحوم آیت الله منتظری

انواع " مستی " از کلام ابن ابی الحدید

          انواع مسنی: 

                          1-مستی مال و ثروت 

                          2- مستی جوانی؛ خدا نکند جوان بی لیاقتی که قدرت را بدست گیرد یا یک دفعه

                                                   پولدار شود . این خود مستی خطرناکی است .

                          3-مستی عشق؛ کسی که گرفتار عشق کاذب و مستی آن شود دست به هر

                                               دیوانگی می زندولی عشق حقیقی که عشق به حق تعالی و جلال

                                               و جمال اوست بزرگترین نعمتی است که نصیب خواص از انسانها می

                                                شود و بهترین مهار حفظ انسان از خطر سقوط است .خداوند ان

                                                شاألله روزی همۀ ما بکند.

                           4- مستی شراب ؛که تا مدتی عقل و هوش انسان را زایل می کند.

                           5- مستی قدرت و حکومت ؛که شاید این نوع از  مستی از بدترین انواع آن باشد 

ًرادیو

          از مرحوم آیت الله ابوالحسن اصفهانی؛

                            در بارۀ رادیو سؤال شد ایشان فرمودند؛از آن اجتناب کنید بعداز

           مرحوم آیت الله بروجردی ؛

                           سؤال شد ایشان در فرمودند : خود رادیو از آن جهت که رادیو است گناه نیست

                           بلکه باید مواظب بود استفاده حرام از آن نشود . پس از این فتوا ایشان فرمودند که

                          افراد زیادی از تهران به شیوه های مختلف برما فشار آوردندکه این جه فتوایی است

                        که شما صادر کرده اید ؟ایشان فرمودند:به اندازه ای فشارها زیاد شد که ما را به ستوه

                         آوردند...کسانی می گفتند در حرم امیرالمؤمنین (ع) و یا امام رضا (ع) نباید برق

                         بکشید.وقتی یک روز در مشهد به عنوا ن اعتراض نسبت به برق کشی کردن حرم

                      امام رضا(ع)تعطیل و اعتصاب کردند.ص 508  

                                    شرح نهج البلاغه - جلد 6 - مرحوم ایت الله منتظری

علم به غیب

         علم به غیب و امور نهان ؛

                              در اصل و به طور مطلق به خداوند متعال اختصاص دارد اما در هر مورد و به هر

                                مقدار که بخواهد بندگان خاص خود را از امور غیبی آگاه می سازد .

فرزند ناخلف

     عبدالله بن زبیر ؛

                   نقش تعیین کننده ای در کژروی پدرش  زبیر داشت . زبیر ابتدا تمایل چندانی به جنگ

                   نداشت در پایان هم پشیمان شد و سخت اظهار تردید  در جنگ با حضرت علی (ع) نمود

                   ولی پسرش عبدالله به او طعنه زد و گفت تو از شمشیر پسر ابوطالب ترسیده ای .زبیر به

                   او گفت : خدا تو را ذلیل گرداندتو چقدر شوم و بد یمن هستی . سرانجام زبیر از میان دو

                  لشگر کناره گرفت که در دل صحرا به دست عمیربن جُر موزکشته شد 

حجج خدا

             برای خدا دو حجت است ؛

                                     که یکی عقل است . منتها چون عقل در همه جا کار گشا نیست لازم بود

                                      خداوند انبیاء را در حقیقت برای کمک به عقل بفرستد.

کمک کار "عقل "

             برای خدا دو حجت است ؛

                                     که یکی عقل است . منتها چون عقل در همه جا کار گشا نیست لازم بود

                                      خداوند انبیاء را در حقیقت برای کمک به عقل بفرستد.

               در فلسفه "عقل "را به دو دسته تقسیم می کنند:

                   1- عقل "نظری " :

                            عقل نظری این است که انسان بوسیله ی آن جهان و حقایق جهان

                          را درک کند که همان جهان بینی می باشد .این که جهان را بشناسیم و تجزیه

                           وتحلیل کنیم .البته جهان که می گوییم یعنی واقعیت ؛حتی خدا را هم شامل

                           می شود .خلاصه چیزی که به واسطه آن جهان و خالق جهان را درک می کنیم

                          این کار عقل نظری می باشد.

                  2- عقل " عملی ":

                          آن قوه ای است که به واسطه آن  انسان کارهایی را که باید بکند و مطابق فطرت

                         ومنطق است درک می کند .مثلا انسان باید خدا را اطاعت کند ؛ انسان نباید

                        دروغ بگوید ؛نباید به دیگران اذیت و آزار برساند .پس درک کردن بایدها ونبایدها یی

                        را که وجدان و فطرت انسان به ان حکم می کند عقل عملی می گویند.یعنی ؛تعقل

                         کردن کارهایی که باید انجام دادو نباید انجام داد.

 

اجابت دعای فرعون

         در کتاب شریف " من لایحضرالفقیه" که یکی از کتب اربعۀ ما شیعیان است در حدیثی نقل شده

                                 است که رود نیل کم آب شد و رو به خشکی می رفت. عده ای از مریدان فرعون

                                نزد او آمدند و گفتند حیات و هستی مصر به رود نیل و آب آن وایسته است . و این

                                رود کم آب شده و ممکن است یخشکد و باید برای جلوگیری از خشکیدن آن چاره

                                 ای اندیشید. و فرعون هم با این که ادعای خدایی می کردولی در باطن خودش

                                 خدا را قبول داشته است. به همین جهت نیمه شبی بلند می شود و به طرف

                                     رود نیل حرکت می کند و در وسط رود نیل به خدا عرض می کند .خدایا ما بد

                                      هستیم ولی هستی و آبروی ما درخطر است و از تو می خواهیم که رود نیل

                                   پر آب شودو وضع ما دگرگون و بهتر شود .پس از این دعا آب رود نیل زیاد

                                      شدبطوری که آب از همه طرف بالا می آمد.بنابراین حتی اگر افرادی مانند فرعون نیز از خدا طلب باران کند به نتیجه می رسد.  ص310     

                          شرح نهج البلاغه -جلد 6 - مرحوم آبت الله منتظری

حکومت همۀ " اقشار "قبل از حکومت حضرت حجت (عج) (قابل توجه)

     روایت : " ان دولتنا آخر الدول و لم یبق اهل بیت لهم  دولة الا ملکوا قبلنا یقولوا اذا رأوا  سیرتنا :

                 اذا ملکنا سرنا بمثل سیرة هؤلاء و هو قوالله تعالی : "والعاقبة للمتقین."     

                                                                                الارشاد -جلد 2-  ص384-385

        روایت: "همانا حکومت و دوستی ما اهل بیت آخرین حکومت است و هیچ خاندان و گروهی باقی

                   نمی مانند مگر اینکه پیش از ما هم حکومت را در دست می گیرند تا وقتی که حکومت ما

                  را بر اساس عدالت مشاهده می کنند نگویند اگر ما هم حکومت می کردیم مانند آنان و به

                روش آنان حکومت کرده و عدالت را بر قرار می ساختیم ." 

           

               این نکته اخیر روایت فابل توجه است که می فرماید :به هر حال پیش از حکومت حضرت حجت

                (عج) همه طوایف و اقشار اجتماعی و همۀ مکنبها ی مدعی تأمین عدالت و حقوق بشر به

               نوعی حکومت را به دست می گیرند و " ناتوانی" خود را از برقراری عدالت واقعی نشان می

             دهندو آن وقت نوبت ما می شود. 

مفهوم " عید"

             عید ؛

                 از " عِود "به معنای برگشت. ؛ است .چون هرسال تکرار می شود . عید غدیر هم همین

                    است یعنی عید غدیر هرسال تکرار می شودو در باره اش صحبت می شود .

مفهوم " شعار"

      کلمه "شعار " ؛

                         از ماده ی"شَعار" به معنای موی بدن است و چون لباس زیر چسبیده به موی بدن

                          است به آن " شِعار"گویند و بعد به هر چیزی که از خواسته های یک فردو  یا جمع

                          حکایت کند "شِعار گفته می شود .در مقابل " شِعار " کلمه ی " دِثار قرار دارد که به

                          لباس رویی می گویند .

 

اطرافیان امام علی علیه السلام

         افرادی  که اطراف حضرت علی علیه السلام و پای سخنان او بودنداز؛

                             گروهها و طبقات مختلف تشکیل شده بودند در بین آدمها ؛افراد پاک و موافق با افکار

                            و عقاید حضرت بودند و افراد بد و مخالف نیز وحود داشتند برای این؛ اسا ساًاطراف

                             شخصیتهای بزرگ همه نوع انسانی پیدا می شوند و رفت وآمد می کنند حتی

                          افرادی که اطراف پیامبر(ص)نیز در رفت و آمد بودند یک جور نیودند یکی برای استفاده ی

                         دنیایی رفت و آمد می کرد یک برای استفاده آخرتی؛این افراد باز در بین خود با یکدیگر

                         متفاوت بودند.اکثر آنهایی که در اطراف حضرت علی (ع) رفت و آمد می کردند در موقع

                         لزوم عقل خود را بکار نمی انداختند وفریب ظاهر را می خوردند. 

حضرت ابوذر رحمة الله علیه و عثمان

             فتوحات در زمان عثمان زیاد بود؛ 

                                           بطوریکه از آفریقا و جاهای دیگر غنائم زیادی می آوردند و عثمان حتی

                          گاهی هوس می کرد که همه غنائم  یک منطقه را به مروان حکم که دامادش یود

                          بدهد ودر یک بخشش 400هزار درهم یا بیشبر ر احاتم بخشی می کرد پیغمبر (ص)

                           حکم ابن ابی عاص را طرد کرده بود ولی عثمان او را به مدینه باز گرداند و دخترش

                          را به تزویج او در آورد و او را همه کاره حکومت قرار دادو به او بی حساب و کتاب پول

                          می داد در این شرایط افرادی  معدودی مثل  ابوذر کس دیگری نبود که جرأت کند و به

                         به این بدعتها و نارواییها اعتراض کند . عثمان او را گاهی حضوراً و گاهی پیغام می

                         فرستاد که دست از سر امثال مروان حکم بر دارد ولی او گوشش بدهکار این حرفها

                        نبود و کارش را می کرد ... عثمان از دست ابوذر به ستوه آمده بود و او را به شام تبعید

                         کرد . ولی ابوذر آنجا هم ساکت نبود و مزاحم معاویه شد . و به ساختن کاخ توسط

                       معاویه اعتراض می کرد .در نتیجه معاویه برای عثمان نامه نوشت که ما از دست ابوذر

                      به ستوه آمده ایم عثمان دستور فرستاد که او را با شتر بی جهاز به مدینه بفرستدابوذر

                    وقتی به مدینه آمد باز اعتراضش را به عثمان ادامه داد عثمان به او پیشنهاد کردکه جایی

                      را انتخاب کندکه از ما دور باشدایوذز چند نقطه  مثل مکه ، بیت المقدس ،عراق و مصر را

                    نام بردولی عثمان قبول نکردو آخر او را به ربذه تبعید کرد .ربذه ذهی بود که تا مدینه سه

                        زوزراه بود. و براثر بی آبی زندگی در آن جریان نداشت و دستورداد کسی او را بدرقه

                       نکند . اما در جریان تبعیدامام علی (ع) و حسنین و عمار یاسر و عقیل او را بدرقه

                         کردند...از جمله کارهایی که باعث شد مردم به شدت از عثمان ناراحت و عصبانی

                     باشند همین برخورد ناشایستی بود که با ابوذر انجام داد...نام ابوذر در ابتدا "جندب"

                         بودو پیامبر اکرم (ص) نام او را عبدالله گذاشت و کنیه اش ابوذر بود.

لعن یا لعنت

            لعن یا لعنت کردن؛ 

                                فحش نیست بلکه نفرین است ونفرین هم یک نوع دعاست منتها دعای منفی

                                است.

قلب و موعطه

             قلبهای ما مانند آبکش داخل آب است .آبکش تا وقتی که داخل آب است پر از آب است وقتی

                     آن را بیرون می آوریم خالی می شود ما وقتی پای منبر و موعظه و پند و صحبت هستیم

                     تا حدودی متوجه خدا و پیامبر و قیامت می شویم.وحالت بیداری و تنبه در ما پیدا می

                     شودولی به محض اینکه از مجلس بیرون می رویم درست همانند آبکش خالی می شویم.

عقل عملی و عقل نظری

  لزوم حکومت از مدرکات عقل عملی است اما تشخیص حق از باطل از مدرکات عقل نظری است .

                 در مسئله اداره کشور حق وباطل مطرح نیست بلکه یک عده ای می خواهند کشور را

                 اداره کنند اینجا هر کس عالم و غیر عالم به سهم خود یک شهروند است و همه به یک

                  اندازه در اداره کشور خود حق حیات اجتماعی دارند و بطور مساوی حق دارند و تفاوتی

                  بین عالم و غیر عالم و دیگران نیست در این صورت حاکمیت را باید به دست کسی داد

                  که اکثریت است برای اینکه نمی خواهیم حق وباطل را در اینجا تشخیص دهیم بلکه

                    می خواهیم کسی را به عنوان نماینده خود انتخاب کنیم که کارها ی عمومی و مربوط

                 به حکومت را انجام دهد البته این جا افرادی ممکن است به ولایت انتصابی قائل باشند و

                  بگویند خداوند باید حاکم را تعیین کند و یا معتقد به قرعه (قرعه یکی از قواعد فقهی است

                   که فقهادر برخی احکام فقهی به آن استدلال می کنند )باشنددر صورتی که درست نیست

                   چون ولایت انتصابی تنها در مورد معصومین علیهم السلام مصداق دارد که دیگر اکثریت و

                   اقلیت ملاک نیست...در انتخاب حاکم که اهمیت زیادی دارد عقلای عالم با راه حل قرعه

                  موافق نیستند.  ص641      

                         شرح نهخ البلاغه - جلد5 - مرحوم آیت الله منتظری

"بیت المال " و خلفا

         ابوبکر؛

                خلافت ابوبکر 2/5سال طول کشید ابوبکر تساوی رادر تقسیم بیت المال رعایت می کرد و

                باید اینگونه باشد علیرغم اینکه ایمان افراد متفاوت است باید مساوات رعایت گردد و بیت

                المال رابر اساس دین ایمان نمی دهند وبلکه بیت المال برای مخارج دنیوی و مادی انسان

                و زن و بچه اوست و ایمان امری باطنی و متعلق به امور غیر مادی است .

          عمر؛

                عمر که روی کار آمد گفت نمی توان همه ی مسلمانان را مساور دانست از این رو عرب را

                بر عجم و زنان پیامبر را برسایر زنان مسلمان و نیز بدریون را برغیر اینهاو از میان عربها نیز

               مهاجران را بر انصارمقدم داشت.خلاصه طبقه بندی در تقسیم بیت المال راعمر درست کرد.

 

           عثمان؛

                  عثمان که روی کار آمدبه این تفاوت گذاریهای  اکتفا نکرد بلکه خویشاوندان و دوستان خود

                را مقدم می داشت گاهی خمس غنایم را در فتوحات به یکی از نزدیکانش می بخشید.

 

         امام علی (ع)؛

                          امام(ع)در تقسیم بیت المال تمام امتیازات قبلی در تقسیم بیت المال راخذف کرد و

                          چگونگی تقسیم بیت المال را در مسیر اصلی خود باز گرداند. بویژه بعضی از کارهای

                           عثمان نه براساس عقل صحیح بود و نه با میزان شرع سازگار ی داشت ...اما همه ی

                           افراد با تصمیم حضرت موافق نبودندگروهی از مسلمانان به کارهای ی خلاف عمر و

                            عثمان عادت کرده بودند و انتظار داشتندحضرت نیز همان شیوه را ادامه دهد.این بود

                           که به حضرت اعترض کردندو انتظار خود را در تقسیم بیت المال با آن حضرت در میان

                          گذاشتندحضرت هم در پاسخ فرمودندمن شیوه و روش خلفارادر تقسیم بیت المال  

                         ادامه نمی دهم .و اگر به جای بیت المال می خواستم از مال خود ببخشم آن را بطور 

                          مساوی  و یا بر اساس نیاز افراد می بخشیدم و امتیازات را در نظر نمی گرفتم چه 

                           رسد به اینکه  اموال مال من نیست و از بیت المال است. 

            پیامبر(ص)بیت المال را بطور مساوی میان همه ی مسلمانان تقسیم می فرمود. شیعه و

                        سنی این مطلب را قبول دارند که عمر آغاز کننده ی امتیاز قایل شدن  بین مسلمانان

                      در تقسیم بیت المال بود .عایشه دختر ابوبکر براعطای حقوق بیشتر اعتراض داشت

                    و گفت : این درست نیست که ما این حقوق گزاف را دریافت کنیم.عمر پاسخ داد: پیامبر

                      به شما علاقه ی بیشتری داشته است و بایدحقوق بیشتری دریافت کنید.

"حکمیت " در جنگ صفین

            برای" حکمیت در جنگ صفین" حضرت ابتدا عبدالله بن عباس را بعنوان حکم جبهه خودی مطرح

                        کردگفتند او فامیل توست و نمی تواند بی طرف باشدسپس حضرت مالک اشتر را

                          بعنوان حکم مطرح کرد نپذیرفتند گفتنداو نمی تواند بی طرف باشد چون خودش طرف

                        دعواست و بسیاری را در این جنگ ازطرف مقابل کشته است .باید ابوموسی اشعری

                       را حکم قرار یدهید.به نظر خوارج ابوموسی اشعری سابقه دار و از صحابه پیامبر(ص) و

                        مقدس و در ضمن بیطرف یود؛ در جنگ صفین شرکت نداشت .

                      ابوموسی از همان ابتدا از دست حضرت علی (ع) ناراحت بود چون امام علی (ع) 

                       قضاوتهای او را بطور مطلق به طور مطلق  قبول نداشت و از او خواسته بود که

                        قضاوتهای خود را به نظر حضرت برساند.ابوموسی به خود مطمئن بود و خود را

                      صحابی پیامبر(ص) می دانست به همین دلیل از حضرت تقاضای اختیارات مطلق

                     داشت که حضرت به او نداده بود.حضرت علی (ع) رأی به برکناری ابوموسی اشعری

                    که حاکم کوفه از طرف عثمان بود داد. هم ابوموسی و هم عمر عاص بنای کارخود رابرظلم

                     گذاشتند ظلم ابوموسی این بود که به برکناری حضرت علی (ع)رأی داده بود و ستم

                      عمر عاص این بود که رأی به معاویه داد. 

"غدیر خم"

             در جریان "غدیرخم"؛

                                  با اینکه پیامبر اکرم (ص) هم مقام نبوت ؛ و هم مقام ولایت و امامت راداشت

                                    مقام نبوت خود را مطرح نکردبلکه مقام امامت و اولی بودن خودنسبت به مردم

                                   را  مطرح کرد برای اینکه پیامبر(ص) می خواست مقام امامت و اولویت خود

                                     نسبت به مردم را به حضرت علی (ع) واگذار نمایداین است که فرمود"من

                                   کنت مولاه فعلی مولاه".

"خودی" و "غیر خودی"

           گاهی در بحثها بعضیها افراد را به "خودی" و "غیر خودی" تقسیم می کنند مگر از مقصود از غیر

                                 خودی این باشدکه باید آنهارا از حقوق شهروندی و یا اجتماعی محروم ساخت

                                این غلط است برای اینکه در حقوق اجتماعی و شهروندی همه حق دارند وهمه

                                از حقوق مساوی برخوردارنداما اگر بحث مسئولینهای سیاسی و اجتماعی پیش

                                  آید نمی توان گفت که همه حق دارند مسئولیت بپذیرند برای اینکه عده ای 

                                  لیاقت  دارند و عده ای لیاقت ندارند و در مورد مشورت هم همین نکته مطرح  

                                نمی توان همه ی افراد را شایسته ی مشورت دانست باید با کسانیکه نسبت 

                                 به  مسائل آگاهی دارند و مورد اعتماد هستند مشورت کرد این افراد در حقیقت

                                همان کسانی هستندکه "بطانه" یا محرم اسرار نامیده می شوند.

جنگ صفین

              بیشتر خطبه هایی که حضرت به یاران خود عتاب و سرزنش میکندمربوط است به بعد از جنگ

              صفین ؛ که عده ای از مردم دچار ضعف و سستی شده و از دستورات امام پیروی نمی کردند

              ...درجنگ جمل اصحاب و یاران خضرت خوب فداکاری کردند کسانیکه در جنگ جمل با حضرت در

              برابر عایشه (که در بین مسلمانان موقعیت ویژه و ممتازی داشت و بعنوان زن پیامبر(ص) و

              دخترابوبکرو ام المؤمنین می شناختند)ایستادندکارشان بسیار با ارزش بود در جنگ صفین و

               پس از آن بود که اصحاب عوض شدند و بی وفاییها و اختلاف گسترش یافت.

              در جریان جنگ صفین و حیله عمرعاص حدود 20 هزار نفر از اصحاب امام علی(ع) به مخالفت

              با او بر خاستند.وگفتند اگر پیشنهاد آتش بس را نپذیری تو رامانند عثمان می کشیم

شعور موجودات

          براساس آیات  قرآن؛

                      همه ی موجودات به طور کلی فهم و شعور دارند و خداوند را تسبیح می گویند. هر

                     چند فهم و شعور موجودات با هم فرق می کند.

نماز باران و نماز عید فطر

               در نماز باران و نماز عید فطر ؛

                         سفارش شده که زیر سقف نباشدو در بیابان و صحرا برگزار شودو در مسجد نباشد

                         و در صحرا باشد البته مسجد الحرام استثناء شده است و در مکه بهتر است در

                         مسجدالحرام برگزار شودو تأکید شده که قبل از آن سه روز روزه بگیرندو بهتر است

                        شروع روزه از  شنبه ویا چهار شنبه باشد .اگر شروع روزه از چهارشنبه بود نماز

                        استسقاءقبل از ظهر جمعه خوانده شود . و نماز جمعه که باید خطبه بعد از ظهر

                        جاری شود سرجای خود خواهد بود.

              نماز استسقاء ؛

                      تنها نماز مستحبی است که می شود آنرا به جماعت خواند و تأکید شده که به جماعت

                     خوانده شود.و دستور این است که همه پابرهنه و کفشها را به دست گیرندو زنها و بچه

                   ها هم باشند و زنها را از بچه های شیر خوار جدا کنندو آنها از گرسنگی گریه کنندو نیز

                    دستور است که حیوانات را با خود داشته باشندتا سرو صدا کنند.  ص 316 

                         شرح نهج البلاغه - جلد 5 - مرحوم ایت الله منتظری

حلیت و حرمت و قاعده فقهی آن

          یک قاعده ی فقهی می گوید ؛

                              در مواردی که ما نسبت به حرام بودن چیزی شک و تردید داریم حکم به حلیت آن

                             می کنیم و این حکم به حلیت شامل ذوات و افعال هر دو می شود البته اخباریین

                             در مشکوکات حکم به حرمت می کنند ولی مرحوم شیخ انصاری و دیگران سخن

                           اخباریین را نپذیرفته اند و در موارد مشکوک حکم به حلیت کرده اند.

                            براین اساس اگر شک کردیم که خوردن گوشت شتر مرغ حلال است یا حرام و در

                             آیات و روایات صریحا چیزی در باره خوردن گوشت شتر مرغ وارد نشده بود می

                          توانید گوشت را بخوریدچون آنچه حرام بوده در آیات و روایات مشخص شده . آنچه

                           نیامده باید حلال دانسته شود. ص292 

                                شرح نهج البلاغه - جلد 5 -مرحوم ایت الله منتظری

انواع ایمان

       ایمان بطورکلی بردو نوع است ؛

                      اول ایمانی که به زبان گفته می شود و در قلب ریشه ندارد که این نوع ایمان چندان سودی

                     ندارد و زود از دست می رود.

                    نوع دیگر ایمان آن است که انسان به وعده های خدایی آن چنان اعتقاد دارد که گویی

                    بهشت و جهنم و آنچه را که خداوند وعده فرموده است از هم اکنون مشاهده می کند.

نفس لوامه

         کسی که در اثر گناه خود را ملامت می کند و ناراحت می شود این توبه است و  در قرآن  به

         همین "نفس لوامه" سوگند می حورد:(لا اقسم بالنفس لوامه .-سوره قیامت  آیه 2)

          کسیکه پس از گناه خود را ملامت کند عادل است . ولی کسی که پس از انجام معصیت ناراحت

        نیست و اهمیت نمی دهد از عدالت خارج است.

ملائکه

              ملائکه ؛

                       از سنخ موجودات عالم برزخ هستند که بدن و طول و عرض و عمق دارند و در عین

                        حال عناصر عالم ماده و طبیعت را ندارند و از طرف دیگر جزء عالم مجردات تامه نیز نیستند.

ثارالله

            ثارالله (خون خدا) به خاطر این است که؛

                                                 خون امام حسین علیه السلام در راه خدا ریخته شده است لذا

                                                 گویا او خون خداست و خون حق ریخته شده است و خود خدا هم

                                                 انتقام آن خون را خواهد گرفت.

جنگهای پبامبر (ص)

          همه ی جنگهای پیامبر (ص) جنگهای دفاعی بوده است به این معنا که دشمن می خواست

           اساس اسلام را از بین ببرد و وظیفه ی پیامبراکرم (ص) این بود که دفاع کند این معنا از بعضی

           از روایات نیز استفاده می شود .  ص 442

                                       شرح نهج البلاغه -جلد4-   مرحوم ایت الله منتظری 

شرط تأثیر "موعظه"

            واعظ و پند دهنده ی واقعی باید در دل خود انسان باشد .موعظه های دیگران در موردانسان

           هنگامی مؤثر است که یک روشنایی و بصیرتی در دل خود او وجود داشته باشد خود انسان باید

           یک روحیه حقجویی داشته باشددر غیر اینصورت موعظه و پند دیگران نیز بی اثر و بدون نتیجه

           خواهد بود.

" اهل تقوا "باشیم

          کسیکه اهل تقوا باشدخداوند او را هدایت می کند اما اگر کسی نسبت به حق و دستوراتش

         بی اعتنا باشد خداوند او را رها می کند و به خودش وا می گذاردآنوقت شیطان او را به طرف

         گمراهی و فساد سوق می دهد و سقوط می کند.

خود بزرگ بین

       امام صادق علیه السلام می فرماید:

                             کسی که بیش از اندازه خود را بزرگ بداند معلوم می شود در عقل خود کمبود

                             و نقصان دارد.

حرکت و زمان

         حرکت از لوازم عالم ماده و عالم ناسوت است و زمان مقدار حرکت موجود مادی است . و برای

       فوق عالم ماده ؛ زمان و مکان وجود ندارد و مجردات فوق عالم ماده و خداوند فوق مجردات است .

       اول بودن خداوند که بالاتر از هنه ی مجردات است اولیت زمانی نیست بلکه مقصود این است که

      وقتی نظام وجود را در قوس نزولی حساب کنیم خداوند اول نظام وجود است و بعد از خداوند به

         ترتیب مجردات دیگر قرار می گیرند تا به عالم ماده می رسند . پس مبدأعالم وجود خداوند تبارک

       و تعالی است و همین معنای اول بودن خداوند است....از این اول بودن گاهی به قدمت هم تعبیر

     می شود و می گویند خداوند "قدیم " است و " ازلی" است و همچنین در مورد بی انتها بودن خداوند

       تعبیر یه "ابدی" می کنند.

حرکت و زمان

         حرکت از لوازم عالم ماده و عالم ناسوت است و زمان مقدار حرکت موجود مادی است . و برای

       فوق عالم ماده ؛ زمان و مکان وجود ندارد و مجردات فوق عالم ماده و خداوند فوق مجردات است .

       اول بودن خداوند که بالاتر از هنه ی مجردات است اولیت زمانی نیست بلکه مقصود این است که

      وقتی نظام وجود را در قوس نزولی حساب کنیم خداوند اول نظام وجود است و بعد از خداوند به

         ترتیب مجردات دیگر قرار می گیرند تا به عالم ماده می رسند . پس مبدأعالم وجود خداوند تبارک

       و تعالی است و همین معنای اول بودن خداوند است....از این اول بودن گاهی به قدمت هم تعبیر

     می شود و می گویند خداوند "قدیم " است و " ازلی" است و همچنین در مورد بی انتها بودن خداوند

       تعبیر یه "ابدی" می کنند.

سرپناه حضرت نوح علیه السلام

              حضرت نوح سرپناهی از نی و حصیر داشت .به اوگفته شد که یک منزلی غیراز این بنا کن.

             در جواب گفت:

                          برای کسی که می میرد همین منزل هم زیاد است .طبق نص قرآن کریم دوران نبوت

                         او 950 سال به طول انجامیدوبراساس بعضی از روایات های تاریخی 2500سال عمر کرده

                        است.

سرمدی

              به موجودی که اول نداشته باشد "ازلی" می گویند . یعنی از اول یوده است .

              و به موجودی که پایان نداشته باشد "ابدی" می گویند موجود ابدی یعنی موجودی که پایان

               ناپذیر است و تا ابد باقی است  و به موجودی که هم ازلی و هم ابدی باشد "سرمدی "

              می گویند.

تزاحم و اختیار در عالم طبیعت

         خداوند حوادث سخت را در زندگی انسان پیش می آورد چون عالم طبیعت عالم تزاحم و اختیار

                   است و قرار نیست عالم طبیعت با معجزه اداره شود .بنابراین ؛ این سئوال که چرا

                 خداوندجلوی شمر را نگرفت تا امام خسین عله السلام را شهید کند و یا چرا مانع تسلط

                بنی امیه نشد سئوال بیجایی است .خداوند انسان را مختار آفریده است و راهنمایانی در

                  اختیارش قرار داده تا انسان راه درست را انتخاب کند.

رضا خان و دین

            رضاخان در آغاز قدرتش که هنوز خیلی تثبیت نشده بود برای گول زدن مردم به دست سربازها

           شمع می دادو شام غریبان به راه می انداخت در مجالس روضه و سینه زنی شرکت می کرد و با

           این کارها امر را بر مردم مشتبه می ساخت و مردم فکر می کردند رضاخان آدم خوبی است. و مثلا

             علاقمند به دین و اهل بیت است.

اسلام شامیان

              معاویه خودش را کاتب وحی و صحابی رسول خدا(ص) معرفی  کرده بود و در سرزمین شام

                       حکومت می کرد و مسلمانان شام با او بودند.اساسا اسلام واقعی به شام نرسیده بود .

                      از اول یزیدبن ابی سفیان برادر معاویه از طرف عمر در آنجا حاکم بود و بعد از او هم معاویه

                     برآنها حکومت می کرد واسلام شامیان از همان آغاز اسلام معاویه ای بود و اسلام را به

                     گونه ای دیگر می شناختند.

                     لعن به امیرالمؤمنین علی علیه السلام با آن سوابق جزء برنامه های آنان رور منابر و

                    خطبه های جمعه آنان بود و به قدری تأکید و فراگیر شده بود که بعضیها این لعن را نذر

                    می کردند.و کسی حق مزاحمت آنان را نداشت.

شتر عایشه

              بعضی از مردم به شتری که عایشه بر آن سوار بوده تبرک می جستند و بعضی از طایفه

             "ازدیان" پشکل شتر عایشه را می گرفتند و بو می کشیدند و می گفتند پشکل شتر مادرمان

             عایشه است بوی مشک می دهد . در اطراف شتر عایشه ام المؤمنین چند هزار نفر جنگیدند

             و بسیاری برای دفاع از شتر عایشه کشته شدند  .

             اگر در جنگ جمل در مقابل آنها امام علی علیه السلام نبود تا روز قیامت عمل عایشه برای

             مردم احترام داشت و عمل طلحه و زبیر با آن همه سوابقی که داشتند موجب گمراهی مردم

            می شد.

جنگ ابتدایی و جنگ دفاعی

            در جنگ ابتدایی؛

                             اذن امام معصوم علیه السلام لازم است و تا اذن امام نباشد کسی حق خمله به                                   دشمن را ندارد.

       اما در جنگ دفاعی؛

                           اذن امام لازم نیست و زن و مرد همه وظیفه دفاع دارند و نباید کسی کار دفاع را به دیگر

                           محول کند.

زور و ظلم

              اسلام به این مسئله که نباید زیربار زور و ظلم رفت بسیار اهمیت داده است.

              تا جایی که می گوید :

                                     اگر مأمور جمع آوری زکات است و بیش از حد واجب زکات بگیرد و زور بگوید و

                                    تو در مقابل آن ایستادگی کردی و زیر بار زور نرفتی و برای این که زیر بار زور

                                  نروی کشته شدی شهید هستی .ص 435    

                                  شرح نهج البلاغه - جبد2 - مرحوم ایت الله منتظری

بیشترین اعمال یا بهترین اعمال

         در حدیث آمده که ؛

                               خداوند نمی فرماید کدام یک بیشتر کار می کنید ؛ بلکه می فرماید :

                             کدام بهتر کار می کنید.

                              بهترین کار همان خلوص و نیت پاک است.

حکم مرتد

           حکم مرتد فطری؛ 

                           اعدام است.

                          البته در صورتی که کفر جحودی باشد که با علم به حقایق اسلام آن را انکار کنند

                          و در مقابل اسلام جبهه گیری کنند نه در باره ی کسانی که برای آنان شبهه ای پدید

                         آمده باشد...

                         اثبات ارتداد؛

                                    خیلی مشکل است.

                                   زیرا یقین و تبیین از امور نفسانی غیر مشهود است و به صرف گفتن کلمه ای از روی شک و تردید کسی مرتد نمی شود.  ص 359

                         شرح نهج البلاغه - جلد2 - مرحوم ایت الله منتظری

درجات بهشت و جهنم

         درجات بهشت و جهنم : بهشت و جهنم سه درجه دارد:

                               1-- بهشت وجهنم عقاید 

                              2-بهشت و جهنم اخلاق

                              3- بهشت  و جهنم اعمال

              بهشت و جهنم ؛

                               اساسا مولود عقاید حق وباطل؛

                                               واخلاق  خوب وبد؛

                                               و اعمال درست یا نادرست انسان است.

 

سرانجام جاهل قاصر

           جاهل قاصر ؛

                        به کسی می گویند که اصلا اسلام به گوشش نخورده و یا خورده پس از تحقیق (بی

                       طرفانه ) به این نتیجه رسیده که مثلا حق نیست و اصول عقاید مسلما عقابی ندارد  گر

                       چه ازنظر فقهی کافراست و احکام کافر بر او جاری است اما به جهنم نمی رود زیرا اگر

                       خداوند او را به جهنم ببرد ظلم است و ظلم قبیح است البته برای او جای اهل بهشت

                        نیست .بهشت  اساسا مولود  عقاید و اخلاق و اعمال انسان است وعقاید حق

                        مراحلی از بهشت را به دنبال دارد که باید اسمش را گذاشت "بهشت عقاید " ...می

                        گویند " المعرفت بذر المشاهده" شناسایی بذر و تخم مشاهده و دیدن است

                        شناسایی و اعتقاد انسات نسبت به خقایق عالم وجود ؛ نسبت به ملائکه خداوند

                        و پیغمبران و عالم قیامت بذر می شود که حقایق را مشاهده کند و از این مشاهده

                        لذتی می برد که از خوردن میوه های بهشتی و حورالعین نمی برد بنابر این کسی

                      که این شناسایی و اعتقاد را نداشته باشد قهرا بهشت عقاید را نخواهد داشت .چون

                        بذرش را نکاشته تا میوه اش را بچیند ...اعمال هم هر کدام بهشتی دارند که از سنخ

                     خود است و اخلاق حسنه بهشتی دارند از سنخ خود ؛اعمال هم بهشتی دارند از سنخ

                    خود .ص 286و287   

                               شرح نهج البلاغه -جلد 2 - مرحوم ایت الله منتظری